İş Kazası Nedir? İşçinin Hakları, Tazminat Süreci ve İşverenin Yükümlülükleri

İş Kazası Nedir?

İş kazası, işçinin işini yaparken veya işin yürütümü sırasında meydana gelen ve bedensel ya da ruhsal zarara yol açan olaylardır. Türk hukukunda iş kazaları, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.13’te tanımlanmış olup, işçinin sağlığını ve güvenliğini doğrudan etkileyen en önemli konulardan biridir. İş kazası geçiren işçiler, maddi ve manevi tazminat talep etme, SGK tarafından karşılanan sağlık giderlerinden yararlanma, sürekli iş göremezlik geliri alma gibi pek çok hakkı kullanabilir. Ayrıca işveren, iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almak ve kazayı zamanında SGK’ya bildirmekle yükümlüdür. İş kazası geçiren işçiler, SGK başvuruları, zorunlu arabuluculuk ve tazminat davaları gibi hukuki süreçlerde doğru adımları atmalıdır.

Bu makalede “iş kazası nedir?”, “hangi durumlar iş kazası sayılır?”, “işçinin hakları nelerdir?” ve “işverenin sorumlulukları” gibi en sık merak edilen sorulara yanıt verecek, ilgili mevzuat ve mahkeme uygulamaları ışığında kapsamlı bir rehber sunacağız.

İş Kazası Sonrası İşçinin Hakları Nelerdir?

İş kazası nedir sorusunun cevabı kadar, iş kazası sonrası işçinin hangi haklara sahip olduğu da büyük önem taşır. İş kazası geçiren işçiler, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve Türk Borçlar Kanunu kapsamında çeşitli haklara sahiptir. Bu haklar, işçinin hem SGK’dan hem de işverenden alabileceği destekleri içerir.

1. Geçici İş Göremezlik Ödeneği

5510 sayılı Kanun’un m.16 hükmüne göre, iş kazası nedeniyle geçici süreyle çalışamayan işçiye SGK tarafından “geçici iş göremezlik ödeneği” ödenir. Bu ödenek, işçinin kaza sebebiyle gelir kaybını telafi etmeyi amaçlar. Bu ödeme, iş kazası nedir sorusunun pratikte işçi lehine en önemli yansımasıdır.

2. Sürekli İş Göremezlik Geliri

Eğer iş kazası kalıcı bir sakatlık bırakmışsa, 5510 sayılı Kanun m.19 uyarınca işçiye sürekli iş göremezlik geliri bağlanır. Bu gelir, maluliyet oranına göre hesaplanır ve ömür boyu devam eder.

3. Sağlık ve Tedavi Giderlerinin Karşılanması

İş kazası nedeniyle yapılan muayene, tedavi, ameliyat, ilaç ve hastane giderleri SGK tarafından karşılanır (5510 m.63); karşılanmayacak hizmetlere ilişkin istisnalar ise 5510 m.64’te düzenlenmiştir.

🔗 Mevzuat.gov.tr – 5510 sayılı Kanun

4. Maddi ve Manevi Tazminat Hakkı

İş kazası işverenin kusurundan kaynaklanmışsa, işçi Türk Borçlar Kanunu m.49 (haksız fiillerde sorumluluk) ve m.56 (manevi tazminat) hükümlerine dayanarak işverene karşı dava açabilir.

• Maddi tazminat: İşçinin gelir kaybı, tedavi masrafları, çalışma gücü kaybı.
• Manevi tazminat: Yaşanan acı, elem ve psikolojik yıpranma.

5. Destekten Yoksun Kalma Tazminatı (Ölümlü Kazalarda)

İş kazası ölümle sonuçlanırsa, ölen işçinin yakınları (eşi, çocukları, anne-babası) TBK m.53 uyarınca destekten yoksun kalma tazminatı talep edebilir. Bu dava, ailenin ekonomik geleceğini güvence altına alır.

İş Kazası Davası Nasıl Açılır?

İş kazası davası, işçinin uğradığı zararların giderilmesi amacıyla açılan tazminat davasıdır. Bu davalar genellikle işveren aleyhine açılır ve iş kazasının meydana geldiği tarihten itibaren işçi veya hak sahipleri tarafından başlatılabilir.

1. Yetkili ve Görevli Mahkeme

İş kazası davalarında görevli mahkeme İş Mahkemeleridir.

Yetki bakımından:

• HMK m.6: Davalının (işverenin) yerleşim yeri mahkemesi,
• HMK m.10: İşin görüldüğü yer (işyerinin bulunduğu yer) mahkemesi,
• HMK m.16: İş kazası haksız fiil niteliği taşıdığından, kazanın meydana geldiği yer veya işçinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir.

➡️ HMK Mevzuat

2. Dava Açmak İçin Gerekli Belgeler

• İş kazası tespit tutanağı,
• SGK tarafından düzenlenen kaza kayıtları,
• Sağlık raporları (geçici veya sürekli iş göremezlik),
• Tanık beyanları,
• İşçi ile işveren arasındaki iş sözleşmesi.

3. Zamanaşımı Süresi

İş kazasına dayalı tazminat davalarında zamanaşımı süresi, Türk Borçlar Kanunu m.72’ye göre zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren 2 yıl, her hâlde olay tarihinden itibaren 10 yıldır. (TBK m.72, m.146).

Ancak iş kazası aynı zamanda bir suç oluşturuyorsa (örneğin taksirle ölüme sebebiyet), ceza davasındaki daha uzun zamanaşımı süreleri uygulanır.

➡️ Ayrıntılı bilgi için: Ceza Davası Nasıl Açılır?

4. Dava Şartı: Zorunlu Arabuluculuk (7036 m.3)

İş kazasından kaynaklanan maddi–manevi tazminat davalarında arabuluculuk dava şartıdır. Dava açmadan önce arabulucuya başvurulmalı, aksi hâlde dava usulden reddedilebilir. (SGK’ya karşı açılan davalar arabuluculuk kapsamında değildir.)

İş Kazalarında Tazminat Türleri

İş kazası geçiren işçiler ve yakınları, hem SGK tarafından sağlanan sosyal güvenlik yardımlarından, hem de işveren aleyhine açılacak tazminat davalarından hak talep edebilir. Türk Borçlar Kanunu (TBK) ve Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (5510) bu hakları ayrıntılı olarak düzenler.

1. Maddi Tazminat (TBK m.54–55)

İş kazası sonucu işçi çalışma gücünü kısmen veya tamamen kaybederse, uğradığı gelir kaybı işverenden maddi tazminat olarak talep edilebilir.

• Kaybolan kazanç,
• Tedavi giderleri,
• Çalışma gücü kaybından doğan zararlar bu kapsamda değerlendirilir.

📌 Örnek: İş kazasında %40 oranında malul kalan bir işçiye, ileride kaybedeceği kazançlar dikkate alınarak tazminat ödenir.

2. Manevi Tazminat (TBK m.56)

İş kazası sadece ekonomik değil, psikolojik zararlar da doğurabilir. İşçi veya ölümlü kazada yakınları, çekilen acı ve ıstırap nedeniyle işverenden manevi tazminat talep edebilir.

• Tutar, hâkim tarafından olayın ağırlığına göre belirlenir.
• Ağır ihmal veya kural ihlali varsa, tazminat miktarı artabilir.

3. Destekten Yoksun Kalma Tazminatı (TBK m.53)

İş kazası ölümle sonuçlanmışsa, ölen işçinin eşi, çocukları ve anne-babası “destekten yoksun kalma tazminatı” talep edebilir.

• Amaç, işçinin sağlığında sağladığı ekonomik desteğin ölüm sonrası da sürdürülmesini sağlamaktır.
• Hesaplama, işçinin yaşı, geliri ve yaşam süresi dikkate alınarak yapılır.

4. SGK Tarafından Karşılanan Haklar (5510 m.13–17)

İş kazası sonrası işçiye yalnızca işveren değil, SGK da bazı haklar tanır:

• Geçici iş göremezlik ödeneği,
• Sürekli iş göremezlik geliri,
• Sağlık ve tedavi giderlerinin karşılanması,
• Ölümlü kazalarda hak sahiplerine gelir bağlanması.

📌 Ancak SGK’nın yaptığı bu ödemeler, işverenin tazminat sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. İşçi veya yakınları, ayrıca işverene karşı tazminat davası açabilir.

İş Kazası Davalarında Avukatın Önemi

İş kazası davaları, yalnızca işçinin sağlık ve yaşam hakkını değil, aynı zamanda maddi geleceğini de doğrudan etkileyen davalardır. Bu nedenle en küçük bir usul hatası bile ciddi hak kayıplarına yol açabilir.

🔹 Usul ve Süreler: İş kazası bildirimi, dava açma süresi ve zamanaşımı gibi konularda yanlış bir adım, davanın reddine neden olabilir.

🔹 Tazminat Hesaplaması: Maddi ve manevi tazminat ile destekten yoksun kalma tazminatı hesaplamalarında, uzman bir avukat desteği olmadan eksik veya yanlış talepte bulunulabilir.

🔹 SGK Süreçleri ile Uyum: SGK tarafından bağlanan gelirler ve işverenin sorumluluğu birlikte değerlendirilmelidir. Bu aşamada tecrübeli bir iş kazası avukatı, işçi lehine en avantajlı stratejiyi belirler.

🔹 Yargıtay İçtihatları: İş kazası davalarında Yargıtay kararları büyük önem taşır. Alanında uzman bir avukat, müvekkilinin haklarını en güçlü içtihatlarla destekler.

🔹 Psikolojik Yükün Hafifletilmesi: İş kazası geçiren işçi veya yakınları için dava süreci oldukça yıpratıcı olabilir. Avukat, süreci profesyonel şekilde yöneterek aile üzerindeki yükü azaltır.

👉 İş kazası davaları, hem işçinin geleceğini hem de ailesinin hayatını doğrudan etkiler. Avukat Murat TUĞA Hukuk Bürosu olarak; müvekkillerimizin her adımda yanında oluyor, SGK süreçlerinde ve işverene karşı açılan tazminat davalarında haklarını savunuyoruz.

📌 Özetle: İş kazası sonrası açılacak davalarda profesyonel destek almak, hak kaybını önlemenin en güvenli yoludur. Bu hak kayıplarının önüne geçebilmek için bizimle iletişime geçin.

📍 Adres: Work Office Center, Yenişehir Mahallesi, Selahattin Kaya Cd. No:1, Kat:1, İç Kapı No:12, 12000 Merkez/Bingöl

📞 Telefon / WhatsApp: 0543 453 52 12

İş Kazası Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. İş kazası nedir?

İş kazası, işçinin işini yaptığı sırada, işyeri dışında görevlendirildiği esnada veya işverenin sağladığı araçlarla işe gidip gelirken yaşadığı kazalardır. (5510 sayılı Kanun m.13)

2. İş kazası geçirdiğimde işverene bildirmek zorunda mıyım?

Evet. İşçi derhal işverene haber vermelidir. İşveren de kazayı en geç 3 iş günü içinde SGK’ya bildirmekle yükümlüdür.

3. İş kazasında SGK hangi hakları sağlar?

• Geçici iş göremezlik ödeneği,
• Sürekli iş göremezlik geliri,
• Sağlık giderlerinin karşılanması,
• Ölüm halinde hak sahiplerine gelir bağlanması.

4. İş kazası nedeniyle işverenden tazminat alabilir miyim?

Evet. İşverenin kusuru varsa, işçi maddi ve manevi tazminat davası açabilir. SGK ödemeleri işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

5. İş kazası davası hangi mahkemede açılır?

İş kazası davaları, iş mahkemelerinde açılır. Yetkili mahkeme; işyerinin bulunduğu yer mahkemesi, işverenin yerleşim yeri mahkemesi, kazanın meydana geldiği yer mahkemesi veya iş kazası geçiren kişinin ikametgâhının bulunduğu yer mahkemesidir. (HMK m.6, 10, 16).

6. İş kazasında zamanaşımı süresi nedir?

İş kazasına dayalı tazminat davalarında zamanaşımı, TBK m.72 uyarınca zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren 2 yıl, her hâlde olay tarihinden itibaren 10 yıldır (TBK m.72, m.146). Olay suç oluşturuyorsa, ceza yargılamasındaki daha uzun zamanaşımı uygulanır

7. İş kazasında avukat tutmak zorunlu mudur?

Zorunlu değildir. Ancak iş kazası davaları hem SGK mevzuatını hem de Borçlar Hukuku’nu ilgilendirdiği için, hak kaybı yaşamamak adına bir iş kazası avukatından destek almak önemlidir.

Sonuç

Sonuç olarak, iş kazası nedir sorusu sadece teorik bir tanım değil, hem işçinin sağlığını hem de ailesinin geleceğini doğrudan etkileyen ciddi olaylardır. Bu süreçte işçinin sahip olduğu hakların korunması ve işverenin yükümlülüklerinin yerine getirilmesi büyük önem taşır. İş kazası sonrası tazminat davaları, SGK başvuruları ve ceza soruşturmaları gibi aşamalar teknik bilgi ve deneyim gerektirmektedir.

Hak kaybı yaşamamak için sürecin uzman bir iş kazası avukatı ile yürütülmesi en doğru yoldur. Avukat Murat TUĞA Hukuk Bürosu olarak, iş kazası mağdurlarının haklarını titizlikle koruyor ve dava sürecini profesyonel şekilde takip ediyoruz.