Uyuşturucu Kullanma Suçu (TCK 191): Cezalar, Adli Süreç ve Haklar.

Uyuşturucu Kullanma Suçu Nedir? (TCK 191) Şartlar, Cezalar ve Süreç

Türk Ceza Kanunu’nun 191. maddesinde düzenlenen uyuşturucu kullanma suçu, uyuşturucu veya uyarıcı maddeyi kullanmak amacıyla bulunduran, satın alan ya da kabul eden kişiyi hedef alır. Suçun konusu uyuşturucu/uyarıcı maddedir; fail herkes olabilir ve kast aranır. Önemli ayrım, eylemin satış/temin değil kullanma amaçlı olmasıdır; miktar, ambalaj, yakalanma biçimi ve diğer emareler bu ayrımı değerlendirmede dikkate alınır.

Tipik fiiller (kullanma amacıyla):

Satın alma
Kabul etme / teslim alma
Yanında bulundurma / kullanma

Uygulamada süreç çoğunlukla yakalanma ile başlar; üst–araç–konut araması yapılır, numune alınır ve laboratuvar raporu düzenlenir. Soruşturma aşamasında ifade verilir; susma hakkı ve müdafi (avukat) yardımı esastır. Dosyanın niteliğine göre tedavi ve denetimli serbestlik seçenekleri gündeme gelebilir; şartların sağlanmaması veya ihlalde ise kovuşturma ve mahkeme yargılaması sürer. Ayrıntılı adımlar için “ceza davası süreci” rehberine bakınız.

İspatta en çok arama tutanakları, laboratuvar test sonuçları, tanık/kolaylaştırıcı beyanları, kamera kayıtları ve telefon/mesaj içerikleri değerlendirilir. Her olayın delil yapısı, madde türü ve miktarı farklıdır; sonuç somut olaya göre değişir. Bu nedenle erken aşamada uzman bir ceza avukatından hukuki destek almak, hak kayıplarını önlemenin en güvenli yoludur.

Uyuşturucu Kullanma Suçu Cezası (TCK 191)

Temel ceza: “Kullanmak amacıyla satın alma, kabul etme, bulundurma veya kullanma” fiilleri için 2 yıldan 5 yıla kadar hapis öngörülür.
Soruşturmada erteleme + tedavi/denetimli serbestlik: Savcı, koşulları varsa kamu davasının açılmasını erteleyip şüpheliyi denetimli serbestlik ve/veya tedavi programına yönlendirir. Yükümlülüklere uyulmazsa erteleme kaldırılır ve dava açılır; tam uyulursa KYOK (kovuşturmaya yer olmadığına karar) verilir.

TCK 191 Cezası: Alternatif Yaptırımlar (Tedavi, Denetimli Serbestlik, HAGB)

Temel yaptırım: TCK m.191/1; “kullanmak amacıyla satın alma–kabul etme–bulundurma veya kullanma” fiilleri için hapis cezası öngörür. Bu suç tipinde amaç, cezalandırmadan çok bağımlılıkla mücadele olduğundan kanun alternatif mekanizmalar tanır (TCK m.191).

Soruşturma aşaması – tedavi/denetimli serbestlik:

Savcı, koşulları varsa kamu davasının açılmasını erteleyip şüpheliyi denetimli serbestlik ve/veya tedavi programına yönlendirebilir (TCK m.191/2-3). Rehberlik seanslarına katılma, testlere girme, tedaviye devam gibi yükümlülüklere tam uyulursa dosya kapanır ve mahkemeye gidilmez (TCK m.191/7). İhlal olursa erteleme kaldırılabilir, kamu davası açılır ve yargılama devam eder (TCK m.191/5). Bu süreçte şüphelinin hakları (avukat, susma, bilgilendirme) CMK m.147’de güvence altındadır. (Genel kural olarak KDAE için CMK m.171 de bulunmakla birlikte, TCK 191 özel düzenlemedir.)

Mahkûmiyet çıkarsa – seçenekler:

HAGB (Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması): Şartları varsa uygulanabilir (CMK m.231). Denetim süresi sorunsuz tamamlanırsa hüküm düşer.
Cezanın ertelenmesi: Uygun hallerde hapis cezası ertelenebilir; sanık denetim tedbirleriyle yükümlü olur (TCK m.51, 5402 sayılı Kanun).
Tedavi yükümlülüğü: Mahkeme, bağımlılık riski gördüğünde tedaviye devam ve/veya belirli yükümlülükler koyabilir (TCK m.191, 5402; infaz esasları için 5275 sayılı Kanun).

Adli sicil – sabıka notu:

HAGB, adli sicile mahkûmiyet olarak işlenmez; ayrı sistemde/arşivde tutulur ve denetim sonunda düşer (CMK m.231, 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu).
Mahkûmiyet kesinleşirse, adli sicile kaydedilir; silinme/arşiv süreleri 5352 sayılı Kanun hükümlerine tabidir.

Her aşamadaki seçenekler somut olaya, raporlara ve uyum performansına göre değişir; erken dönemde uzman bir ceza avukatıyla hareket etmek sonucu doğrudan etkiler.

Yakalanma, İfade ve Soruşturma Aşamaları

1) Yakalama – Gözaltı – Arama

Polis/savcı, somut şüphe ve gecikmede sakınca varsa yakalama yapabilir (CMK m.90); yakalama sonrası gözaltı kararı verilebilir ve süreler ile haklar bildirilir (CMK m.91). Konutta/işyerinde ya da kişinin üzerinde arama hukuka uygun emir/kararla yapılır; usul, tutanak ve hazır bulunma kuralları uygulanır (CMK m.116–119). Aramada bulunan eşyaya el koyma ve muhafaza tedbirleri konabilir (CMK m.127). Bu işlemlerin tamamı için tutanak düzenlenmeli, usulsüz arama/el koyma ileride delil tartışmasına konu olabilir.

2) Numune alma – Test/rapor

Uyuşturucu kullanma suçu şüphesinde kan/idrardan örnek alınması ve beden muayenesi CMK m.75–77 hükümlerine göre yapılır; hekim tarafından, ölçülülük ve hukuka uygunluk gözetilerek düzenlenmiş laboratuvar raporları dosyaya girer. Usule aykırı örnek alma, delilin tartışılmasına yol açabilir.

3) İfade (savunma) – Temel haklar

İfade öncesi şüpheliye hakları açıkça bildirilir: susma hakkı, müdafi yardımından yararlanma, yakınlarına haber verilmesi, lehine delil gösterme vb. (CMK m.147). Yasak usullerle (baskı, vaat, hile, işkence vb.) alınan beyanlar delil olamaz (CMK m.148). Şüpheli müdafi seçebilir (CMK m.149); şartları varsa zorunlu müdafi görevlendirilir (CMK m.150). İfade avukat huzurunda verilmesi tavsiye edilir.

4) Delil muhafazası ve strateji

Arama tutanakları, laboratuvar sonuçları, telefon mesaj/kayıtları, kamera görüntüleri ve tanık beyanları usulüne uygun toplanmalı; hukuka aykırı deliller (ör. kararsız arama, zorla imza) itiraz konusu yapılmalıdır. Soruşturma adımlarının her birinde avukat eşliğinde hareket etmek, TCK 191 kapsamındaki tedavi/denetimli serbestlik seçeneklerini de doğru zamanda değerlendirmenizi sağlar.

Ceza yargılamasının tüm aşamalarını özetleyen yazımız: Ceza Davası Nasıl Açılır?

Kovuşturma, Hüküm ve Sabıka/Adli Sicil

İddianame → duruşma: Uyuşturucu kullanma suçundan savcılık yeterli şüphe görürse iddianame düzenler (CMK m.170). CMK m.174/3 uyarınca iade edilmeyen iddianame kabul edilmiş sayılır ve CMK m.175 gereğince bu kabul ile birlikte kovuşturma başlar. Duruşmada deliller tartışılır; arama–el koyma tutanakları, laboratuvar raporu, ifade ve tanık beyanları değerlendirilir (CMK m.176–190). “Kullanma amaçlı” olup olmadığı; miktar, ambalaj, kullanım aparatı, rapor ve savunmayla birlikte tartılır.

Olası kararlar:

Beraat: Suçun unsurları veya delil yeterli değilse.
HAGB (Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması): Şartları varsa mahkeme hükmün açıklanmasını geri bırakabilir (CMK m.231). Denetim süresi sorunsuz tamamlanırsa hüküm ortadan kalkar.
Mahkûmiyet: TCK m.191/1 kapsamındaki fiiller sabitse hapis cezası verilir. Uygun hâllerde cezanın ertelenmesi (TCK m.51) ve tedavi/denetimli serbestlik yükümlülükleri söz konusu olabilir.
Tedavi/denetim kararı: Bağımlılık riski görüldüğünde tedaviye devam ve denetim yükümlülükleri hükümde yer alabilir (TCK m.191, 5402 sayılı Kanun; infaz esasları 5275).

Kanun yolları (süreler hak düşürücüdür):

İstinaf: İlk derece kararına karşı kanundaki süre içinde Bölge Adliye Mahkemesi’ne başvurulur (CMK m.272–280).
Temyiz: BAM kararına karşı şartları varsa Yargıtay denetimi mümkündür (CMK m.286–290).
Başvuru dilekçeleri gerekçeli olmalı; infaz ve HAGB/erteleme ihtimalleri kanun yolu stratejisinde ayrıca değerlendirilmelidir.

Sabıka / Adli sicil etkisi:

HAGB’de kayıt mahkûmiyet olarak adli sicile işlenmez; CMK m.231 uyarınca ayrı bir sistemde tutulur, denetim sonunda silinir.
Mahkûmiyet kesinleşirse kayıt adli sicile geçer; arşiv ve silinme koşulları 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu hükümlerine tabidir (örn. m.12).
Denetimli serbestlik/tedavi yükümlülüklerine uyulmaması yeni ihlaller veya infaz sonuçları doğurabilir; her adımda avukatla hareket etmek gerekir.

Kısa pratik notlar:

“Uyuşturucu kullanma suçu” dosyalarında HAGB ve erteleme ihtimalleri erken stratejiyle belirlenir.
İstinaf/temyiz sürelerini takvimleyin; gerekçeli karar tebliğini bekleyip sürede başvurun.
Adli sicil sonucu; işe giriş, pasaport, güvenlik soruşturması gibi alanlarda etkili olabilir—silinme/arşiv şartları için ayrıca danışın.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1) Yakalanınca ne olur?

Polis, makul şüphe varsa üst/araç/konut araması yapabilir (CMK 116–119); bulunan maddeye el koyulur (CMK 123) ve numune laboratuvara gönderilir. Gözaltında haklarınız (susma, avukat, yakınlara bildirim) CMK 147 ile güvence altındadır. Uyuşturucu kullanma suçu yönünden “kullanma amaçlı mı?” değerlendirmesi; mahkeme tarafından yapılır.

2) İlk yakalanma ile tekrar yakalanma arasında fark var mı?

Evet. İlk dosyada savcı, şartları varsa kamu davasının açılmasını erteleyip sizi tedavi/denetimli serbestliğe yönlendirebilir (TCK 191/2). Yükümlülüklere uyarsanız dosya KYOK ile kapanır (TCK 191/7). Tekrar kullanım, yeni soruşturma sebebi yapılmayıp mevcut ertelemede ihlâl sayılır (TCK 191/5); bu durumda erteleme kaldırılıp dava açılabilir (TCK 191/4).

3) İdrar/kan testini reddedersem ne olur?

Vücut muayenesi ve örnek alınması hâkim kararıyla (acelede savcı emriyle) yapılabilir (CMK 75–76). Raporlar, uyuşturucu kullanma suçu yönünden delildir; testten kaçınmak aleyhe değerlendirmeye yol açabilir.

4) Tedavi/denetimli serbestliği ihlâl edersem?

Erteleme kaldırılır ve kamu davası açılır (TCK 191/4). “Yalnızca tekrar kullanma” ihlâl sayılır (TCK 191/5). Hükümde HAGB verilmişse denetim koşullarının ihlâlinde hüküm açıklanabilir (CMK 231/11). Denetimli serbestlik tedbirleri 5402 sayılı Kanun ve 5275 sayılı İnfaz Kanunu çerçevesinde uygulanır.

5) “Uyuşturucu kullanma suçu” sabıkaya işler mi, ne zaman silinir?

HAGB verilirse adli sicile mahkûmiyet olarak işlemez; ayrı sistemde tutulur ve denetim sorunsuz bitince silinir (CMK 231, 5352 sayılı Kanun). Mahkûmiyet kesinleşirse adli sicile kaydedilir; silinme/arşiv süreleri 5352 sayılı Kanun’a göre değişir.

6) Kullanma amacı nasıl belirlenir?

Yakalanma şekli ve laboratuvar raporu birlikte değerlendirilir. Bu göstergeler kullanma ile ticaret ayrımında belirleyicidir (uygulamada TCK 191 ↔ TCK 188 ayrımı).

7) Polis araması için mutlaka hâkim kararı gerekir mi?

Kuralen hâkim kararı gerekir; gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcı emri ile de arama yapılabilir (CMK 116–119). Konutta arama için kural daha sıkıdır; usulsüz arama, delilin tartışılmasına yol açabilir. Avukatla hareket edin.

Avukatın Önemi & CTA

Neden avukat?

Uyuşturucu kullanma suçu dosyalarında ilk 24–48 saatte atılan adımlar sonucu belirler. Doğru strateji ile TCK 191/2 erteleme + tedavi/denetim yolu açılabilir; yükümlülüklere uyum sağlanırsa TCK 191/7 KYOK şansı doğar. Usul hataları (arama kararının sınırları, numune alma–rapor süreçleri, CMK 147 hakları) ise telafisi güç sonuçlar doğurabilir.

Avukatın somut katkıları

Strateji: Dosyanın doğru eksende kalmasını sağlamak; 191 kapsamında erteleme/tedavi başvurusunu zamanında ve doğru içerikle yapmak.
Delil yönetimi: Arama–el koyma tutanaklarındaki çelişkileri yakalamak, CMK 75–76 raporlarına itiraz/yeniden test süreçlerini yönetmek, tanık ve kamera kayıtlarını dosyaya sokmak.
Süreler & kanun yolu: HAGB/erteleme şartları, ihlâl riskleri, istinaf–temyiz takvimi ve adli sicil etkileri konusunda yol haritası.
İfade güvenliği: CMK 147 kapsamındaki haklarınızı ihlal ettirmeden dosyaya ifade.

Danışın, yol haritanızı netleştirelim.

Avukat Murat TUĞA Hukuk Bürosu – Ceza Hukuku dosyalarınızda soruşturmanın ilk anından itibaren yanınızdayız.

📞 Telefon / WhatsApp: 0543 453 52 12

📍 Adres: Work Office Center, Yenişehir, Selahattin Kaya Cd. No:1, Kat:1, İç Kapı No:12, 12000 Merkez/Bingöl

Not: Buradaki bilgiler genel niteliktedir; her dosya somut olaya göre ayrıca değerlendirilmelidir.